X
تبلیغات
مدرسه راهنمایی پسرانه شاهد مدلل -

تهیه و گردآوری مطالب :

رضا شریفی نسب دبیر علوم اجتماعی

 مدرسه ی راهنمایی  شاهد مدلل

آذر 1388

               در هر جامعه ای اصولاآموزش وپرورش  واز همه مهــــم تر مربیان ومعلّمان این نهاد در همه دوران ها و جوامع بشری ،با توّجه به رسالت واهداف  آن  (همچون انبیاء) ســـــعی داشته اند تا شخصّیت متعلّمین خود را  متناسب با نیــاز های جامعه وبرای عضویت در جامعه  وایفای  نقش در آن آماده سازند  شاید این تصور در میان عوام رایج باشد که کار معلّم تنها انتـقال دانش ومحفوظات به شـاگردان است، در حالی که واقعیّت خلاف این است ؛ معلّم بعنـوان رابط بین جامعه ومدرسه همواره این دو را به هــم نزدیک تر می کند هر چند در این زمینه خانواده همسالان و رسانه های جمعی نقش دارندو در جوامع ابتدایی خانواده ها مسئول مستقیم جامعه پذیری کودکان خود بودند ؛ امّا در جوامع پیشرفته این مسئولیّت به سازمان رسمی آموزش وپرورش واگذار شده است    وچنانچه در جامعه ای آموزش وپرورش بازندگی اجتماعی مردم پیوند داشته باشد از همان دوران کودکی نسل آینده را که دانش آموزان امروز هستند از طریق القای مجموعه هایی از ارزش ها ی اجتماعی  وهنجار ها  اورابه یک انسان اجتماعی ، که قادر به ایفای نقش های اجتماعی است ، مبّدل می سازد ؛ که در این میان نقش معلم در جامعه پذیری دانش آموزان در ایّام تحصیل   بدون شک  نقشی اساسی وکلیدی می باشد؛ درست به همین دلیل است که یکی از کارکرد های نهاد آموزش وپرورش اجتماعی کردن افراد جامعه است ؛ واینجاست که  مدارس و معلّمین  ازلحاظ تغییر افراد نقشی مهم بر عهده دارند  واز لحاظ انتقال ارزش ها ومهات ها ی فنی  (ازجمله قانون گرایی واحترام به قوانین )به عامل نخست در جامعه پذیری مبّدل گشته اند ورسالتی بزرگ  در این زمینه دارند که با انتقال نگرش های جدید در زمینه های اخلاقی ، فرهنگی وسیاسی، می توانند موجب تغییرات اساسی در پرورش نسل آینده باشند و با توّجه به اهمیّت موضوع استمرار و بقای هر جامعه ای مستلزم  مجموعه ای از باور ها ، ارزش ها ، رفتار ها ، گرایش ها ،دانش ها ومهارت هایی است که به نسل جدید منتقل می شود و چون این رســالت بر دوش

 آ موزش وپرورش است   می توان آموزش وپرورش را مترادف با جامعه پذیری دانست.     

   آموزش وپرورش به عنوان یک نهاد اجتماعی برای  انجام این وظیفه خطیربه مشارکت افراد انسانی با تجربه وآموزش دیده به عنوان کار گزار نیاز مند است که یکی از مهم ترین این افراد معلّمان هستند . با توّجه به رابطه عاطفی بین معلّم ودانش آموزان ، مخصوصاً در سنین کودکی ،تفاوت علمی بین آنها واقتدار رسمی معلّم ، جایگاه ویژ ه ای  برای  او آماده می کند .نحوه گزینش ، چگونگی تدریس و اهمّیّت دادن به  بعضی مطالب از یک طرف  ومیزان تبعیّت  واطاعت عملی معلّم از قوانین  واحساساتش نسبت به ملت  وکشور  خود از طرف دیگر  در جامعه پذیری دانش آموزان تأ ثیر  بسیار مهمی  دارد       معلّم هم می تواند الگو وسر مشق عملی برای دانش آموزان باشد و هم با توّجه به اختلاف سطح علمی وفکری  با شاگردان مطالب مورد نظرش را به شکلی منطقی  ومستدل به آنها ارائه دهد  وتهدید های را که بواسطه  ی  خود محوری ممکن است برای نظم اجتماعی ایجاد شود ، کاهش داده  و با هویت بخشی  وآ موزش درست  سجایای  اخلاقی  و قانون گرایی  محور اساسی  تربیت در جامعه باشد .

جامعه پذیری  چیست؟  

  جامعه پذیری یا اجتماعی شدن فرایندی است  که انسان طی آن راه ورسم زندگی کردن در جامعه رایاد  می گیرد و توان  وظرفیت های خود را  جهت انجام وظایف فردی واجتماعی در جامعه  همگام با تحوّلات جامعه  تو سعه می بخشد وضمن یادگیری ارزش ها ، الگو های رفتاری و معیار های فرهنگی جامعه  آ ن را جزء شخصیت خود می سازد .

  جامعه پذیری فراگردی است که طی آن فرد شیوه های رفتاری ،باور ها ارزش ها ،الگو ها ومعیار های فرهنگی خاص جامعه را یاد می گیرد وآن را جزء شخصیت خود می سازد.   (ستوده ودیگران،1380 :94)

 جامعه پذیری از دیدگاه نظری نژاد : تجربه ای است که در طول زندگی تداوم دارد و سیستم دو جانبه ی ارتباط میان فرد وجامعه است؛ از میان عوامل گوناگون جامعه پذیری شاید بتوان خانواده و نهاد های اجتماعی را بهترین دانست.(نظری نژاد، 1383: 22)

  در جوامع پیشرفته این مسئولیت واجنماعی شدن به سازمان های رسمی مانند مدرسه واگذار شده است.    در واقع مدرسه نخستین دستگاهی است   که مسئولیت     انتقال دانش ها ومعارف انباشته شده به فرد را بر عهده دارد .مدسه به عنوان عامل  اجتماعی ساختن براساس قواعدی که انتظار می رود هر فرد از آن تبعیت کند سازمان یافته است.                                                                            (بوس کوئن ،1373: 111)

 البته این فرایند  یک  روند مستمر وپایدار دارد  که از دورا ن  کودکی شروع شده  و  تا دوران بزر گسالی و حتّی   کهنسالی به صورت روابط متقابل بین فرد  با جامعه ادامه می یابد   و فرد بر اساس آن ِ           می آ موزد  که خودش را بعنوان موجودی مستقل از دیگران بشناسد   که  در کنار آنها  وهماهنگ با آنها می تواند در تعالی وپیشرفت جامعه اش نقش داشته با شد. هم خانواده وهم نهاد رسمی آموزشی در اجتمــــاعی کردن نوجوانان سهیمند ،در یک جامعه صنعتی نوین ،مدرسه مسئولیت اصلی اجر ای کارکردآموزشی را برعهده دارد.  اما در اجتماعات کشــاورزی وروستایی ،خانواده بیشترین نقش را در آموزش دارد ، زیرا این چشمداشت وجود دارد که کودکان روزی مسئولیت های اداره ی مزرعه خانوادگی را برعهده بگیرند.(بروس کوئن،1373: 115)

 اجتماعی شدن را کیفیتی می داند که براثر آن انسان مبدل به عضو فعال جامعه ای می شودکه درآن به دنیا آمده است.(محسنی،1375: 227) 

اهداف جامعه پذیری

 اهداف مشتر ک جامعه پذیری  در بین تمام جوامع را چنین می توان بیان نمود:

1.آموزش مجموعه ای از قواعد ، عادات وآداب رفتاری و اصول اخلاقی درست  وتلاش در رفع رفتار های نا مطلوب در جامعه .

2. ایجاد هویت فردی  از طریق رفع نیاز ها و خواسته های افراد یا ممانعت از رفع آنها .

3.آموزش نقش های اجتماعی با توجه به  انتظاراتی  که جامعه در آینده از آنها دارد.

4.به دست آوردن توانایی  برقراری ارتباط با دیگران .

5. انتقال میراث های  فرهنگی  وهویت ملی جامعه  به نسل های آینده.

6.آموزش مهات های فنی وتخصصی  برای چرخاندن چرخ های صنعت  یا اداره  امورجامعه  درآینده .

7.آموزش دانش ها   و ایجاد بینش سیاسی  در نسل آینده .

 معلّم به عنوان یک الگو  در دست یابی  انسان   به سجایای     اخلاقی    ورسیدن به  مراتب  عالی    انسانی    نقش  مهمی   بر عهده دارد  چون  همه کار ها ورفتارهای او برای دانش آموزان سند است  وهمچون آیینه ای آن را منعکس می سازد .چه بسا اندیشه ها ،سخنان ورفتار معلّم ،  پندار ، گفتار  و کردار دانش آموز را شکل می دهد  وبیشتر ین انتظاراتی  که دانش آموزان دارند ؛ اینکه  معلّمان  آنها خوب بیندیشند وگفتار های عاطفی با بار مثبت داشته باشند.

معلّمین در اصلاح وباز سازی رفتار های نامطلوب وسوق شاگردان به سوی اخلاق نیکو نقش بسزایی دارد ؛چون از حیات در حال رشد  سرپرستی می کنند وضمن راهنمایی مداوم  مترببیان   وزیر نظر داشتن   تغییرات وتحولات  جسمی  وروانی  و هدایت آنها  به سوی اهداف عالی انسانی    نسلی را تربیت می کنند که پایبند به اصول  وقوانین  جامعه  ی خود هستند

 معلّمین با انتخاب ارزش های مناسب  وتفکیک آن از نامطلوب  ها وتوجه به ارزش های ناب سنتی کشورمان وتأکید بر ارزش های اعتقادی ومذهبی  گهر بار دین اسلام  در انتقال واعتلای فرهنگ ایرانی – اسلامی کشور عزیزمان ایران نقش فعالی ایفا می کند؛ به طوری که می توان گفت معلّم عصر حاضر نقش  ومسئولیت فرهنگی بسزایی در جامعه بر عهده دارد.بر اساس این وظیفه معلّمین در هویت بخشی  و مدرسه به عنوان محل عبور از دنیای فردی به دنیای جمعی ، ویژ گی های جمعی را بر ویژ گی های فردی غالب می کنند.

 دانش آموزان در اثر ارتباط مستمر با جمع ومشارکت با آنها رفتار های اکتسابی جمعی را به رفتارهای فردی تبدیل می کنند. این رفتارها می توانند در ابعاد مختلف شناختی ،عاطفی و اجتماعی باشد و سازنده ی  ارکان هویت دانش آموزان شود.یک بخش مهم  از  هویت اشخاص  ، هویت ملی آنهاست ؛که اصولأ پیرو دانش وبینشی است که ما در درجه ی  اول خارج از خانواده یعنی در مدرسه دریافت می کنیم .معلّمین در ایجاد ورشد این قسمت از هویت دارای نقشی محوری هستند ؛چرا که یکی از اهداف اساسی آموزش وپرورش ایجاد حس مسئولیت مدنی ، احترام  وعلاقه به  کشور خویش  وتربیت خدمتگزارانی شایسته  ، در میان  دانش آموزان است.مدارس از طریق کار گزاران خود یعنی معلّمان روحیه  ی تعلّق به یک ملیّت  ویکپارچگی فرهنگ  وهویت مشترک ( یعنی مسلمان ایرانی ) را با  تفکرات واندیشه  های  وحدت گرایانه  در دانش آموزان  تقویت می کنند.و می توانند ضامن تکوین هویت ملی در آنها باشند.

 توسعه وپیشرفت اقتصا دی هر جامعه بدون شک  مرهون  وجود نیرو های متخصص ومتعهد تربیت شده توسط نهاد آموزش وپرورش هر کشور است . بخصوص  در عصر حاضرکه با گسترش دانش وفناوری ، تخصصی شدن مشاغل امری ضروری است. به طور کلّی  جوامع سنتی  برای نوسازی ونواندیشی  باید امکانات تولید را با افزایش مهارت های نیروی کار ، کاربرد فناوری مناسب  ، تعهد افراد به رعایت قوانین ، بالا بردن وتقویت  وجدان  وشعور  اجتماعی افزایش دهدو آموزش ویاددهی این ویژگی ها  از نکات مهم در جامعه پذیری  است ؛که توسط معلّمان صالح و متعهد انجام می گیرد ونمود آنرا  می توان در جوانان مبتکر ،مخترع و حتی عرصه ی فناوری هسته ای به عنوان دانش بومی مشاهده نمود.

 یکی از اهداف مهم آموزش وپرورش در برنامه ها واهداف آموزشی آن پرورش سیاسی می باشد ؛لذا  معلّم در مدرسه نباید  خود وشاگردانش را از سیاست وسرنوشت سیاسی خویش  دور نگه دارد ،بلکه باید درسیاست کشورش نقشی مؤثر داشته باشد  ودر این رابطه می تواند به عنوان عضوی فعال در اجتماع زیر بنای استقلال فکری  ،سیاسی  آینده سازان جامعه باشد .

دیدگاه سیاسی معلّم خواه ناخواه در ابراز عقاید به دانش آموزان منتقل می شود ؛ به طوری که اتخاذ روش های آزاد منشانه  توسط معلّم  ،نگرش های دمکراتیک را به شاگردان می دهد  وسبب تقویت آ ن می گردد  و برعکس نگرش های بسته و سخت گیرانه ،  نگرش های غیر    دمو کرا تیک را به یادگیرنده  انتقال می دهد  ومانع  از  رشد وبلوغ  کامل سیاسی در  دانش آموزان می شود .در ارتباط با این موضوع بررسی وتعریف مفاهیم ؛رسانه ها ،ارزش ها، هنجار ها وشکاف نسلی ضروری به نظر می رسد.

 ۱. رسانه: به وسایل انتقال پیام ها از فرستنده یا فرستــــندگان به مخاطب یا مخاطبان گفته می -شود؛که شامل روز نامه ،کتاب رادیو ،تلویزیون ،ماهواره ،تکنولوژی های نوین ارتباطات واطلاعات و اینترنت و... است .این وسایل دارای ویژگی هایی مانند پیام گیران ناآشنا،سرعت عمل زیاد و تکثیر پیام هستند.(دادگران،1384: 6)

    2.  هنجار:قواعد ورهنمود های مشـــترکی هستند که رفتار مناسبـــرا دریک وضعیت معین مقررمیدارند ،هنجارها تعیین می کنند که مردم چگونه در شرایط معین در یک جامــــعه خاص باید رفتار کنند.مثل نحوه لباس پوشیدن،مراسم ازدواج و...

  3 .ارزش ها:هنجار های یک جامعه در نهایت تجلی ارزش های آن جامعه هستند؛یعنی عقاید مشترک اجتماعی درباره ی آنچه خوب ،درست ومطلوب است. مانند احترام به بزرگتر (رابرتسون،1374: 60و64)

  4.شکاف نسلی:برای این واژه معادل های دیگریهمانند گسست نسلی ،انقطاع نسلی،تضاد نسلی نیز در مقالات وکتاب های فارسی به کار برده اند.از نظر لغوی شکاف نسلی به معنی بریده شده ومنفرد گشتن از دوست یا کسی است.(منصور نژاد،1382: 191)

  گسست نسلی دور شدن تدریجی دو یا ســـه نســـــل پیاپی از یـــکدیــــــــگرازحیث جغرافیایی،عاطفی،فکری وارزشی است.(اسپاک،1364: 4)

  مفهوم فاصله نسلی نیز با شکاف نسلی مترادف است.به طوری که فاصله نسلی به اختلافات مهم بین دو نسل در تجربه ،ارزش ها وهنجارها وبه طور کلیبه اختلافات وشکاف فرهنگی قابل توجه بین دو نسل گفته می شود.(پناهی،1383: 4)

مفهوم شکاف نسلی به چگونگی   تداوم فرهنگی یک جامعه از نسلی به نسل دیگرمربوط می شود،اگردر فرآیند اجتماعی کردن کودکان ،   نوجوانان وجوانان فرهنگ یک جامعه تا حد مطلوبی از نسلی به نسل دیگر منتقل شود وباز تولید فرهنگی به نحو احسن انجام پذیرد،میزان اشتراک فرهنگی دو نسل بالا می رود. اختلاف فاحشی بین دو نسل به وجود نمی آید،در این صورت تفاهم بین دو نسل قدیم وجدید برقرار می شود وبحران هویتی نیز برای نسل جدید روی نمی دهد.در مقابل اگر فرآیند  اجتماعی کردن به علل داخلی وخارجی دچار مشکل شود وبه طور ناقص انجام گیرد وفرهنگ جامعه در حد مطلوبی به نسل بعد منتقل نشود ،تداوم فرهنگی جامعه دچار مشکل می شود وبین نسل جدید وقدیم شکاف می افتد.(پناهی،1383: 2)

 یان رابرتسون ،جامعه شناس، معتقد است که از اوایل قرن بیستم رشد وگسترش تدریجی رسانه های جمعی و وسایل ارتباطیچنان بر زندگی بشر سایه افکنده که اثرات مثبت ومنفی فراوانی بر زندگی بشر گذاشته است. از همه مهم تر این که درعصر کنونی با ظهور اینترنت وتکنولوژی ارتباطات و اطلاعات وبه ویژه اینترنت فضای باز ارتباطات وتأثیرگذاری آنها توسعه زیادی یافته است.به طوری که ما اکنون ،تحت تأثیر این رسانه های نوین(دهکده جهانی)به سر می بریم.به عبارتی مخاطبان جهانی رسانه هاونسل های کنونی درمعرض انتشار ونمایش پیام های متنوع رسانه ای قرار دارند وپیام هاییرا دریافت می کنند که می تواند سنت ها والگو های فرهنگی واجتماعی ونسلی جوامع و همچنین روابط نسلی آنها دست خوش چالش ودگرگونی کند.

فهرست منابع

1. رابر تسون،یان،1374،درآمدی بر جامعه،ترجمه حسین بهروان،چاپ دوم،مشهد ،نشرآستان قدس رضوی

2. اسپاک بنجامین،1364،پرورش فرزند در عصر دشوار ما،ترجمه هوشنگ ابرامی،تهران ،نشر صفی علیشاه

3. منصور نژاد محمد،1382،گسست نسل ها ،به اهتمام علی اکبر علیخانی ،تهران ،نشر پژوهشکده علوم انسانی واجتماعی جهاد دانشگاهی

4.پناهی محمد حسین،1383 ،شکاف نسلی موجود در ایران و اثر تحصیلات بر آن ،فصل نامه علوم اجتماعی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی،شماره 17،پاییز 1383

5. قنادان منصور وهمکاران،1375،جامعه شناسی مفاهیم کلیدی،تهران ،نشرآوای نور

6 .ستوده،هدایت الله و دیگران ،1380،مفاهیم کلیدی جامعه شناسی،تهران ،نشر اوای نور

7.کوئن بروس ،1373 ،در آمدی به جامعه شناسی ،ترجمه محسن ثلاثی ،تهران ،انتشارات فرهنگ معاصر

8.نظری نژاد محمد حسین ،1383، آموزش مهارت های اجتماعی به کودکان ،مشهد ،انتشارات آستان قدس رضوی

 

+ نوشته شده توسط مدرسه راهنمایی پسرانه شاهد مدلل در چهارشنبه پنجم اسفند 1388 و ساعت 11:57 |